Baner

kategoria: Miejscowości

Siekierczyna [w:] Heraldyka Gminy Ciężowice. Opracowanie historyczno-heraldyczne

SIEKIERCZYNA 650 mieszk. Wieś założono na początku XIV wieku. Od początku istnienia wieś należała do dóbr rycerskich i administracyjnie należała do powiatu czchowskiego, a od początku XVI wieku do powiatu sądeckiego oraz parafii p.w. Najświętszej Maryi Panny Wniebowziętej w Bruśniku.

Pierwsza źródłowa wzmianka o wiosce pochodzi z roku 1370, kiedy to dziedzice zamku Rożnów i dóbr do niego należących bracia Klemens i Piotr Rożnowie dzielą dobra po ojcu. Piotrowi przypadają: Bruśnik, Siekierczyna, Jamna i Bukowiec. W 1404 dziedzicem wsi był już Andrzej syn Piotra Rożena.

Od 1441 roku właścicielem był już Rafał Rożen, który ożenił się z Barbarą córką Gabańskiego. Do Rafała należały — oprócz Bruśnika — także Kąśną, Jastrzębia, Siekierczyna i Paleśnica.

W roku 1472 Kazimierz Jagiellończyk nadaje prawo niemieckie wsiom: Bruśnik, Jastrzębia, Siekierczyna, Kąśna, Paleśnica, Jamna i Bukowiec Stary, a należącymi do braci: Eleazara, Jana, Mikołaja i Zygmunta Rożenów.

Jan Długosz w Liber beneficiorum (1470-80) podaje, że właścicielami wsi byli w tym czasie synowie Rafała: Elazar i Mikołaj Rożnowie herbu Gryf. Kmiecie ze swoich łanów dają dziesięcinę biskupowi krakowskiego, a pól folwarku dziesięcinę zbiera miejscowy pleban.

W roku 1486 Eleazar, Jan, Mikołaj i Zygmunt, synowie zmarłego Rafała Rożena dzielą dobra. Eleazar i Mikołaj otrzymują: Bruśnik, Siekierczynę, Jamnę i Bukowiec Stary.

Jan Rożen z Kąśnej w roku 1493 zapisuje swej żonie Zofii córce kasztelana połanieckiego Marcisza z Brzany 400 florenów węgierskich posagu i 400 florenów wiana na połowie swoich dóbr w Kąśnej i Paleśnicy.

Rejestr poborowy woj. krakowskiego z roku 1581 podaje, że właścicielem Bruśnika i Siekierczyny jest wojewoda lubelski. W wioskach łącznie było 13 łanów kmiecych, 36  zagrodników z rolą, 8 komorników z bydłem, 5 komorników bez bydła, 2 krawców i 1 duda. Wieś od początku istnienia należała do parafii p.w. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny w Bruśniku.

Zgodnie z kolejnym rejestrem z 1629 roku właścicielem Bruśnika i Siekierczyna był Eleazar Rożen herbu Gryf.

Kolejny rejestrem z 1680 roku potwierdza, że właścicielem Bruśnika i Siekierczyna był Eleazar Rożen herbu Gryf.

W kolejnych latach XVII i XVIII wieku, jako właściciele dóbr Bruśnik-Siekierczyna nadal występują przedstawiciele rodu Jaxa Rożenów: Stanisław (zm. 1690) i Jan (zm. 1720). Niestety nie udało się ustalić, kto był właścicielem Bruśnika i Siekierczyny po śmierci Jana do końca trzeciej ćwierci XVIII wieku. Wiadomo jedynie, że w tym czasie Siekierczyna dzierżawił (od Jaxa Rożenów?) Idzi Fihauser (w sumie prawie 7000 morgów). Z nominacji biskupa Kajetana Sołtyka, w latach 1758-1772 Idzi sprawował urząd starosty muszyńskiego, znanego z żelaznej ręki i samowoli.

W latach 1773 — 79 właścicielem dóbr bruśnicko-siekierczyńskich został Franciszek Wodzicki. Dzierżawcami nadal byli Fihauserowie i prawdopodobnie mieszkali w Bruśniku. Po roku 1772 Austriacy pozbawili rodzinę Fihauserów szlachectwa, dlatego nie mogli wykupić dzierżawionych przez siebie dóbr. Dopiero w 1780 roku, przed sądem grodzkim w Czchowie, Fihauserowie (nie szczędząc środków finansowych) udowodnili swoje pochodzenie, Idzi oraz 7 jego synów zostało powtórnie nobilitowanych. Należy dodać, że Idzi Fihauser ożeniony był z Elżbietą z Marynowskich. Idzi i Elżbieta mieli jedenenaścioro dzieci: dwie córki — Petronelę i Katarzynę, oraz dziewięciu synów — Michała, Franciszka, Stanisława, Wincentego, Andrzeja, Idziego, Antoniego, Pawła i Ludwika.

Po śmierci męża w 1782 roku, Elżbieta (Eliza) z Maryanowskich Fihauserowa 54 letnia wówczas wdowa, była zamożną i zaradną dziedziczką, m.in. Siekierczyny. Zmarła w roku 1818 i została pochowana na cmentarzu przykościelnym w Bruśniku.

Na przełomie 1807 i 1808 roku wieś Siekierczyna obejmowała 56 domostw i 103 rodzin. We wsi był 1 przedstawiciel szlachty, 21 chłopów, 56 chałupników i innych 20. Wieś liczyła 462 mieszkańców.

Po śmierci matki najmłodszy syn Idziego — Ludwik objął dobra w Bruśniku i Siekierczynie. Wspomniany Ludwik Fihauser (1767 — 1819) ożenił się z Salomeą Wyszkowską. Ich syn Konstanty Fihauser (1801 — 1880) odziedziczył dobra bruśnicko-siekierczyńskie. Kolejnym dziedzicem był starszy syn Konstantego z pierwszego małżeństwa — Konrad Fihauser (1830 — 1882). Nieznane są losy młodszego syna Konstantego (z drugiego małżeństwa) — Stanisława (1843 — 1898). Ostatnim Fihauserem w Siekierczynie był syn Konrada — Stanisław (1868 — 1936). Wszyscy oni pochowani są na bruśnickim cmentarzu lub rodzinnym grobowcu.

W końcu XIX wieku wieś obejmowała 147 domostw i liczyła 876 mieszkańców (w tym 24 Żydów). Dobra dworskie Stanisława Fihausera obejmowały 1299 mórg. Chłopi gospodarowali w tym czasie na 1019 morgach.


Heraldyka Gminy Ciężkowice. Opracowanie historyczno-heraldyczne

Włodzimierz Chorązki
Uniwersytet Jagielloński - Kraków

Marzec, 2016 r.

Warto zobaczyć

 

Peak Tractable
Marketing Studio