Baner

Przyroda

Jarząbek, na Pogórzu Ciężkowickim: Część 1

Jarząbek, Tetrastes bonasia (L.), na Pogórzu Ciężkowickim

WŁODZIMIERZ TOMEK

Z rodziny Tetraonidae, kuraków leśnych,
w Polsce prowadzą osiadły tryb życia: głuszec, Tetrao urogallus L., cietrzew, Lyrucus tetrix (L.),
i najmniejszy z nich – jarząbek, Tetrastes bonasia (L.). W tablicach ornitologicznych Szczepskiego
i Kozłowskiego, spośród nich tylko jarząbek jest oznaczony jako gatunek rzadki. Potwierdzają tę opinię również inni autorzy. Sokołowski podaje, że
w ostatnich latach zasięg jarząbka znacznie się zmniejszył, w zachodnich województwach jest na wyginięciu, w centralnych zachował się
w małej ilości i w odosobnionych terenach,
a stosunkowo najliczniej zachował się
w Tatrach, Beskidzie, Karpatach. Domaniewski pisze, że dawniej jarząbek zamieszkiwał wszystkie lasy polskie, obecnie zachował się tylko w górach na większych obszarach leśnych. Pasławski stwierdza, że jarząbek w Polsce występuje nielicznie, w niektórych województwach sporadycznie, a liczniejszy jest
w województwach rzeszowskim, białostockim, olsztyńskim.

Wobec tego, ze pracuję na Pogórzu Ciężkowickim, w którym jarząbek występuje, jak stwierdziłem, licznie, a w niektórych uroczyskach leśnych bardzo licznie, chcę się podzielić swoimi obserwacjami, przeprowadzonymi w przeciągu szeregu lat tak nad występowaniem, jak i jego biologią.

Do 1941 r., mimo wysiłków w tym kierunku, nie udało mi się spotkać ani jednego jarząbka w okolicy Ciężkowic, a już od 1928 r. baczną uwagę zwróciłem na występowanie tych ptaków tutaj, gdyż w tym czasie spotykałem je często, jako myśliwy, w Jodłówce koło Pruchnika w powiecie jarosławskim, a konfiguracja terenui skład gatunkowy drzewostanów leśnych był podobny w obu tych okolicach. Jestem przekonany, że w okolicy Ciężkowic jarząbki wtedy występowały, ale w tak małej ilości, że obserwowane przez mnie dorywczo trudne były do wykrycia. Po raz pierwszy zobaczyłem w tej okolicy jarząbka w 1942 r., w lesie w Jankowej, położonej w powiecie gorlickim, w odległości ok. 15 km od Ciężkowic. Potem rok rocznie spotykałem jarząbki sporadycznie w różnych częściach lasów.

W 1948 r. zacząłem pracować
w leśnictwie Bogoniowice, nadleśnictwie Gromnik,
w powiecie tarnowskim. Wtedy jarząbki występowały tylko w 3 uroczyskach: w uroczysku Gromnik – 8 sztuk, Kipszna – 5 sztuk , 
Brzezie –2 sztuki. Liczby e ustaliłem na podstawie obserwacji podczas obchodów lasów. W powyższych uroczyskach były przeważnie drzewostany mieszane, złożone
z jodły, sosny, dębu, pojedynczo osiki, brzozy, modrzewia, świerka, buka, graba, kępami olszy. Wszystkie te lasy posiadały gęste podszycie krzewów leszczyny, kruszyny oraz gęste podrosty jodłowe
i grabowe.

Pogłowie jarząbków wzrastało tak, że o ile
w 1948 r. w całym leśnictwie Bogoniowice wykazywałem 15 sztuk, to w 1961 r. aż 30 sztuk,

 

 

 

z tym że zacząłem je spotykać w tych uroczyskach,
w których poprzednio ich nie widywałem.
W uroczysku Brzozowa po raz pierwszy zauważyłem jarząbka w 1954 r. Pogłowie jarząbków w tym uroczysku od tego czasu wzrasta.

Wzrost pogłowia jarząbków na całym Pogórzu Ciężkowickim jest widoczny nie tylko dla ornitologa, lecz również dla myśliwych, gdyż na każdym niemal polowaniu na zające z nagonką w lesie, a nawet w małych obszarowo laskach są widziane jarząbki, podczas gdy jeszcze kilkanaście lat temu były rzadkością.

 

Na przykład w Kończyskach w dniu 1 XII 1963 r., gdzie jest zupełny brak większego kompleksu leśnego, a istnieją tylko małe, kilki-
i kilkunastohektarowe laski, padły 2 sztuki, oba koguty, a widziano jeszcze kilka sztuk. W dniu 15 XII 1963 r. na jednym polowaniu na zające na polach i w małych laskach w Bogoniowicach padły 3 jarząbki, w tym
2 kury i 1 kogut.

 

Warto zobaczyć

 

Peak Tractable
Marketing Studio