Baner

Przyroda

Skamieniałe Miasto

    Rezerwat przyrody nieożywionej „Skamieniałe Miasto" położony jest około 700 m na południe od centrum Ciężkowic, na północno - zachodnich stokach wzniesienia „Skała"(365 m n.p.m). Znajdują się tu malownicze skałki – ostańce, zbudowane z gruboziarnistego piaskowca ciężkowickiego (pojawił się on około 30 mln lat temu - era kenozoiczna, epoka dolnoeoceńska), które pod wpływem wietrzenia i erozji przybrały fantastyczne kształty. Obszar „Skamieniałego Miasta" jest pierwszym w Karpatach, gdzie zostały rozpoznane struktury kopalnych podmorskich osuwisk. W pojęciu światowego dziedzictwa geologicznego jest to szczególnie ważny motyw ochrony, promujący dany obszar na europejską listę tej rangi zabytków. W 1948 roku utworzono rezerwat przyrody nieożywionej o powierzchni 15 ha. Przez „Skamieniałe Miasto" prowadzi jeden szlak koloru niebieskiego. Czas przejścia: od 60  do 90 minut.

    W przewodniku turystycznym „Wokół Rezerwatu Skamieniałe Miasto” czytamy: „Formy skałkowe w Karpatach spotyka się bardzo rzadko, tylko w obrębie niektórych kompleksów skalnych. Wytwory te, to głównie gruboławicowe, gruboziarniste piaskowce i zlepieńce, charakteryzujące się zmienną ilością i nierównomiernym rozmieszczeniem spoiwa. Występujące w „Skamieniałym Mieście” utwory należą do kompleksu piaskowców ciężkowickich. Osadziły się one pierwotnie jako luźny materiał w basenie morskim w okresie trzeciorzędu. Materiał ten z czasem przeobraził się w skałę zwięzłą. Podczas procesów geologicznych, w miejscach, w których ilość spoiwa była większa, utworzyły się formy o bardzo zwartej strukturze (dzisiejsze skałki), które tkwiły w obrębie słabo spojonych osadów. W ten sposób już podczas przeobrażenia osadu luźnego w zwięzły, na dnie basenu morskiego powstały naturalne strefy, z których w późniejszym okresie wymodelowane zostały formy skalne. Następnie ruchy górotwórcze spowodowały wyniesienie oraz przemieszczenie w formie płaszczowiny i sfałdowanie fliszowych utworów skalnych. W warunkach lądu rozwinęły się procesy doprowadzające do wyeksponowania stosunkowo zwięzłych osadów, spośród osadów mniej zwięzłych i odpornych. Ostateczne modelowanie skałek przypadło na okres polodowcowy i trwa do dziś. Głównymi czynnikami, które kształtowały i nadal kształtują ich powierzchnię są procesy wietrzenia mechanicznego i chemicznego. Na trasie wędrówki przez rezerwat znajdują się najciekawsze i najatrakcyjniejsze formy skalne zbudowane z utworów fliszowych, reprezentowanych tu przez piaskowce i zlepieńce ciężkowickie. Na powierzchni skałek można obserwować zachodzące obecnie procesy wietrzenia, prowadzące do powolnego rozpadu skałek.”
Wędrówkę po „Skamieniałym Mieście” najlepiej rozpocząć od parkingu przy trasie wojewódzkiej 977 Tarnów – Krynica, Tarnów – Konieczna.

    Najbardziej chyba znana skała w rezerwacie to Czarownica. Według legendy, skała ta to dawne więzienie, w którym więziono największych przestępców. Inna legenda głosi natomiast, że jest to kobieta, którą Pan Bóg zamienił w skałę, ponieważ złorzeczyła księdzu jadącemu z Komunią Świętą do chorego. Skała ma charakterystyczny kształt, jej profil w górnej części przypomina profil czarownicy, z wyraźnym haczykowatym nosem, krótką brodą i oczodołami. Skałka ma kształt baszty, ściany opadające ku rzece dochodzą do 13 metrów wysokości. W górnej części skały występują pęknięcia, największa szczelina ma szerokość 0,5 m i długość 8 m.

    Wracając od Czarownicy na parking, po lewej stronie drogi znajduje się Ratusz. Legenda głosi, że skała ta niegdyś była siedzibą Magistratu, gdzie obradowali miejscy rajcy, jednak zamiast troszczyć się o losy mieszkańców, woleli huczne zabawy. Za życie pełne pijaństwa i rozwiązłości zostali ukarani straszną karą: wino w ich kielichach zamieniło się w piasek, a Ratusz w skałę, pochłaniając rajców. Czar rzuconej klątwy pryśnie dopiero wtedy, gdy przepływająca w pobliżu Biała wyleje tak bardzo, że wody jej zaleją skalną szczelinę na szczycie Ratusza, wypełniając kielichy uwięzionych. Skała Ratusz jest jedną z największych w rezerwacie. Ma kształt ambony z pięcioma pionowymi ścianami, najwyższa z nich osiąga wysokość 12 m. Szczyt skałki porastają dęby, a tuż nad jej krawędziami rosną sosny. Ze szczytu rozpościera się widok na dolinę Białej i pagórkowatą okolicę. Na ścianach Ratusza występuje rzadki gatunek porostu – kruszownica szorstka.

    Grunwald znajduje się przy wyjeździe z parkingu przy drodze wojewódzkiej 977. Kiedyś skała ta nosiła nazwę Piekło, jej obecna nazwa została nadana w pięćsetną rocznicę bitwy pod Grunwaldem, w 1910 roku. Tablicę pamiątkową wmurowaną w skałę ufundował I. J. Paderewski. Nazwanie skały na cześć bitwy pod Grunwaldem, związane jest z uczestnictwem w niej sześciu mieszczan z Ciężkowic. Walczyli w chorągwi czterdziestej szóstej herbu „Gryf”, którą dowodził rycerz Zygmunt z Bobowej – podsadek krakowski. Z pierwszą nazwą skały związana jest legenda. W skale Piekło raz w roku otwiera się szczelina, która ukazuje ogromne skarby, jednak gdy ktoś przekroczy tę szczelinę by sięgnąć po bogactwo, skała zamyka się na wieki, a piekło pochłania ofiarę własnej chciwości. Do tej pory żaden ze śmiałków nie wrócił z wnętrza skały, a podobno było ich wielu. Skała ma kształt baszty wydłużonej z kierunku północno – zachodniego na południowo – wschodni. Jest ona największą formą skalną w rezerwacie. Jej wysokość sięga 17 m. Ściany ograniczające Grunwald to w większości pionowe płaszczyzny ciosowe, mniej więcej prostopadłe do siebie. W przewodniku „Wokół Rezerwatu Skamieniałe Miasto” czytamy: „Na ścianach Grunwaldu w południowo – wschodniej części skałki występuje płaszczyzna lustra tektonicznego o powierzchni 30 m2, pokryta szeregiem rys zakończonych zadziorami, powstała w wyniku przesuwania się warstw podczas ich fałdowania.” Na tej skale również występuje rzadki porost – kruszownica szorstka, szczyt skały natomiast porośnięty jest okazałymi sosnami. U podnóża skały znajduje się Jaskinia, utworzona pomiędzy litą skałą tworzącą jej strop a szeregiem bloków skalnych, które odpadły od skały. Łączna długość korytarzy jaskini wynosi 17 m, ich wysokość waha się 1,5 – 4,3 m.

    Kierując się z parkingu w kierunku ozdobnej bramy , która symbolizuje wejście do dawnego grodu, natrafimy na źródło, zwane dawniej „Dobra Woda”. Legenda głosi, że jej dobroczynne właściwości leczą chore oczy.

    Nad Polaną Harcerską widoczne są dwie skały, zwane Warowniami. To pozostałości po kamieniołomie, który istniał tam do czasów I wojny światowej. Są to jedyne skały w rezerwacie, które są wytworem ludzkich rąk, kamień był wykorzystywany do budowy prowadzonej w tym rejonie linii kolejowej oraz przez miejscową ludność w budownictwie. Według legendy, skały te to pozostałości po warownych wieżach grodu Cieszki. Z tego miejsca wartownicy obserwowali z wysokości teren i ostrzegali przed zbliżającymi się niebezpieczeństwami. Warownie mają kształt baszt, dolna ma wysokość 10 m, górna natomiast 14 m. Zbudowane są z grubych ławic piaskowca dochodzących do 1,3 m grubości. Ściany Warowni wymodelował proces wietrzenia w zależności od odporności na destrukcję poszczególnych warstw. Na ścianie wschodniej Warowni górnej znajdują się historyczne podpisy (prawdopodobnie kamieniarzy) wraz z datami, najstarsze z nich mają już ponad 150 lat.

    Nad Warownią Górną, w ścianie skalnej ciągnącej się kilkadziesiąt metrów o położeniu południkowym znajduje się wiele niewielkich jaskiń szczelinowych o głębokości do kilku metrów. To doskonała kryjówka dla owadów i nietoperzy. Wyżej znajduje się grupa okazałych skałek, po prawej Orzeł, a po lewej Pieczarki.

    Dalej widoczne jest największe zgrupowanie skał w rezerwacie – Grupa Borsuka. Wyróżnić tutaj można kilka większych skałek, których powierzchnia jest silnie wymodelowana. Na niektórych skałkach z Grupy Borsuka można obserwować piękne formy wietrzenia skał, to struktury arkadowe i struktury komórkowe.

    Po lewej stronie widnieje skała Piekiełko. Legenda głosi, że piekielne kolory Piekiełka to naloty z oparów siarki, która wydobywa się z szczelin skalnych. W rzeczywistości jednak brunatny kolor Piekiełko zawdzięcza pokładom utlenionego żelaza, które znajduje się w ich strukturze.

    Nad Piekiełkiem znajduje się skała Grzyb (z dużym kapeluszem znajdującym się przy ziemi) oraz skała Głowa Psa. Wyżej nad nimi widnieje Borsuk, legenda o tej skale głosi, że w okolicy żył znany ze skąpstwa rycerz, który zdobył ogromny majątek. Schował swoje skarby w borsuczej norze i strzegł ich bezustannie, obawiając się o utratę majątku. Kiedy skończyła mu się żywność, rycerz umarł z głodu i został zamieniony w skałę przypominającą kształtem borsuka. Borsuk stanowi platformę skalną, ograniczoną progami i rozczłonkowaną poszerzonymi szczelinami, które tworzą w szczytowej części korytarz skalny. Przyczyną poszerzania się szczelin mogą być ruchy masowe, w wyniku których poszczególne części skałki ulegają powolnemu obsuwaniu po zboczu.

    Przy szlaku, po wyjściu z lasu po prawej stronie w oddali widać Piramidy. Niegdyś stanowiły spójną całość ze ścianą skalną, która znajduje się za nimi, jednak procesy erozji doprowadziły do oberwania się tych dużych głazów, które opadły na dno wąwozu i pozostają tutaj do dziś. Piramidy to dwa bloki skalne, o kształtach piramidalnych, zbudowane są z piaskowców różnoziarnistych. Wysokości bloków wynoszą 5, 4 m, a objętość około 80 m3 pierwszego i 60 m3 drugiego.

    Na wschód od Piramid znajduje się jeszcze około 20 mniejszych bloków skalnych i jedna duża forma graniasta, na której rośnie inna chroniona roślina – paprotka zwyczajna. Za Piramidami znajduje się ambona skalna, którą porasta sosna z dziwacznym korzeniem, nazwano go Aligator.

    Dalej znajduje się skała zwana Pustelnią, według legendy była siedzibą pewnego pustelnika żyjącego na obrzeżach grodu Cieszki. Wiódł on spokojny i bardzo bogobojny żywot, więc kiedy cały gród skamieniał on jeden tylko ocalał i opowiedział światu o haniebnym występku w grodzie Cieszki. Skała ma kształt baszty o wysokości 7 m, długości podstawy 12 m i szerokości 5 m.

    W miejscu gdzie polna droga łączy się z asfaltową, szlak skręca w prawo do lasu, a tam spotykamy Basztę Paderewskiego. Skała otrzymała taką nazwę ze względu na wmurowanie w nią 3 listopada 1985 r. tablicy upamiętniającej 125 rocznicę urodzin wielkiego kompozytora. Baszta posiada ściany dochodzące do 10 m wysokości.

    Dalej za Basztą znajduje się skała zwana Cyganką. Swoją nazwę zawdzięcza mało określonym kształtom, które w zależności od punktu patrzenia, przypominają coraz to inne formy i w związku z takim oszukiwaniem obserwatora nazwano skałę Cyganką. Zbudowana jest z trzech ławic, w dolnej części do ok. 1,5 m odsłaniają się piaskowce różnoziarniste, na ogół zlepieńcowate, które ku górze przechodzą stopniowo w średnioziarniste.

    Około 100 metrów dalej znajduje się kolejna skałka zwana Grzybkiem, nazwę zawdzięcza kształtowi, który jest wynikiem intensywnego procesu wietrzenia. Następuje ono szybciej w dolnych warstwach skały. Skałka jest podzielona pionową szczeliną na dwie części.

    W końcu szlak prowadzi do ostatniej dużej formy skalnej położonej na północnym stoku kulminacyjnego wzniesienia wzgórza Skała, czyli do tzw. Skałki z Krzyżem. Legenda głosi, że jest to dawny kościół, skamieniały z winy proboszcza, który grając w kości z diabłem, zastawił go w grze. Przegrał jednak świątynie i wraz z kościołem został zamieniony w skałę. Inna legenda głosi natomiast, że na skale lubił siadywać czart, który zrzucał w dół pijanych podróżnych. Jego praktyki skończyły się jednak, kiedy na szczycie skały postawiono krzyż. Skałka ma kształt baszty, ściany jej sięgają 9 m wysokości. Pionowa szczelina prowadząca na szczyt rozszerza się w dwóch miejscach w kuliste jamy o średnicy 0,8 m i 1,5 m. Umożliwiają one dostanie się na szczyt skałki, skąd można podziwiać panoramę okolicy. W rejonie Skałki z Krzyżem istniał kamieniołom, którego eksploatacja rozpoczęła się po I wojnie światowej i była prowadzona do 1926 roku. Dopiero po interwencji prof. Władysława Szafera zaniechano dalszej eksploatacji, co ocaliło skałkę przed rozebraniem.
 



Źródło: „Wokół Rezerwatu Skamieniałe Miasto. Przewodnik turystyczny”, oprac. M. Dryla, M. Lisak.
www.ciezkowice.pl

Warto zobaczyć

 

Peak Tractable
Marketing Studio